MAKROEKONOMIA

PKB (PRODUKT KRAJOWY BRUTTO) – suma wartości wszystkich wytworzonych produktów finalnych i wytworzonych usług również o charakterze finalnym (w ujęciu rocznym i kwartalnym); wskaźnik potęgi gospodarczej kraju

PKB per capita – PKB przypadający na 1 mieszkańca; wskaźnik dobrobytu społeczeństwa danego kraju

MAKROEKONOMIA – dziedzina nauk ekonomicznych, która zajmuje się funkcjonowaniem gospodarki jako całości

USTRÓJ GOSPODARCZY – reguły prawne, które przesądzają o tym, komu i jakie przysługują prawa do posiadania oraz kto i jakie może lub musi wykonywać czynności gospodarcze

GOSPODARKA LIBERALNA – taki typ gospodarki, w którym liczba czynności gospodarczych nakazanych lub zastrzeżonych przez państwo jest wysoce ograniczona

USTRÓJ ETATYSTYCZNY – większość czynności gospodarczych jest zastrzeżonych wyłącznie dla instytucji lub przedsiębiorstw państwowych, wiele też jest nakazanych przez państwo

GOSPODARKA CENTRALNIE ZARZĄDZANA – jednostki gospodarcze obowiązuje pewien szczególny rodzaj nakazów i zakazów

DYREKTYWA GOSPODARCZA – nakłada na jednostkę gospodarczą obowiązek prowadzenia działalności w dziedzinach i rozmiarach określonych przez władze i sposobem przez te władze wymaganym

GOSPODARKA RYNKOWA – podstawowym motywem działania przedsiębiorstw jest maksymalizacja zysku, a podstawowym sposobem kontaktów między przedsiębiorstwami są transakcje kupna-sprzedaży, zawierane w oparciu o swobodnie negocjowane ceny

MODELE GOSPODAREK RYNKOWYCH:

• Neoliberalna gospodarka rynkowa
• Społeczna gospodarka rynkowa
• Socjalna gospodarka państwa dobrobytu
• Japońska gospodarka rynkowa

USTRÓJ STANOWY – jakaś część ludności z racji pochodzenia objęta jest na mocy prawa większą liczbą zakazów prowadzenia i nakazów wykonywania czynności gospodarczych niż pozostała jej część

MARKSIZM – kierunek myślowy, który zakładał, że społeczeństwo żyjące w ustroju kapitalistycznym ma charakter klasowy (istnieje w nim klasa posiadaczy środków produkcji i klasa wyzyskiwanych robotników)

KAPITALIZM – większość dóbr gospodarczych jest własnością prywatną, przy czym własność ta obejmuje przynajmniej prawo do sprzedaży dóbr lub nieodpłatnego przekazania dowolnej osobie prywatnej lub fizycznej oraz prawo do prowadzenia przy użyciu dobra działalności gospodarczej, której sensem jest otrzymanie nadwyżki ekonomicznej

SOCJALIZM – większość dóbr ekonomicznych jest własnością kolektywną, a w przypadku dóbr prywatnych ograniczoną jedynie do prawa do sprzedaży dóbr lub nieodpłatnego ich przekazania

DEMOKRATYCZNY USTRÓJ GOSPODARCZY – całe społeczeństwo lub przynajmniej stan uprzywilejowany wyposażony jest w mechanizmy wyborcze (może wpływać na charakter prawa gospodarczego)

DYKTATORSKI USTRÓJ GOSPDARCZY – stanowienie prawa odbywa się z pominięciem mechanizmów wyborczych

SNA (SYSTEM RACHUNKÓW NARODOWYCH) – za pomocą tej metody oblicza się PKB; rozstrzyga kto wytwarza PKB a kto nie oraz jakie dobro, a w szczególności jaka usługa jest do niego zaliczana

WZROST GOSPODARCZY – jeśli PKB w roku t jest większy niż w roku t+1, to w okresie między t a t+1 dokonał się wzrost gospodarczy

RECESJA – spadek PKB w wielkościach bezwzględnych obserwowany między rokiem t+1 a t

STAGNACJA – brak wzrostu i brak spadku

WZROST STOPY ŻYCIOWEJ – jest możliwy wtedy, gdy wzrost gospodarczy jest szybszy od wzrostu ludności; przybywa wtedy dóbr i usług na mieszkańca

POLITYKA PIENIĘŻNA – zespół czynności zmierzających do zapewnienia gospodarce pieniądza w ilości dostosowanej do jej potrzeb

POLITYKA FISKALNA – czynności, których celem jest pobór podatków oraz czynności polegające na rozdysponowaniu sum zebranych w rezultacie poboru

POLITYKA GOSPODARCZA – świadome oddziaływanie władz państwowych na gospodarkę narodową – na jej dynamikę, strukturę i funkcjonowanie, na stosunki gospodarcze w państwie oraz na jego relacje gospodarcze z zagranicą

KLASYCZNA KONCEPCJA PAŃSTWA-MINIMUM  (A. SMITH, D. RICARDO) - samoczynnie działający mechanizm rynkowy (tzw. Niewidzialna ręka) sprawia, że egoistyczne działania jednostek stają się korzystne dla ogółu. Działalność państwa powinna sprowadzać się do zapewnienia ładu instytucjonalno-prawnego, obrony narodowej, porządku publicznego oraz stworzyć jak najlepsze warunki dla konkurencji

INTERWENCJONIZM PAŃSTOWY (J. KEYNES) – minimalizowanie konsekwencji występowania 2 istotnych wad gospodarki rynkowej: jej niezdolności do realizowania pełnego zatrudnienia oraz niesprawiedliwego podziału dochodów.

MONETARYZM (M. FRIEDMAN) – główne zadania polityki gospodarczej to walka z inflacją w długim okresie za pomocą wszelkich narzędzi polityki monetarnej

NOWA EKONOMIA KLASYCZNA (R. LUCAS, R. BARRO) – wysuwa hipotezę racjonalnych oczekiwań (przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe analizując np. prowadzoną przez państwo politykę, oprócz przebiegu danego zjawiska w przeszłości, wykorzystują wszelkie dostępne informacje, które mogą im ułatwić poprawne prognozowanie) i teoremat nieefektywności państwal (pogląd, w myśl którego państwo przez swoją politykę gospodarczą nie jest zdolne do skutecznego oddziaływania na koniunkturę gospodarczą, gdyż wszystkie zmiany są antycypowane i neutralizowane.

SZKOŁA NEOAUSTRIACKA (F. HAYEK) – akcentuje głównie ochronę własności prywatnej i konkurencji; stawia na prywatną przedsiębiorczość i wolny rynek jako najlepszy mechanizm alokacji zasobów i najlepsze źródło informacji

EKONOMIA PODAŻY (A. LAFFER, G. GILDER) – stymulowanie podażowej strony gospodarki przez redukcję podatków dla pobudzenia inwestycji, obniżkę podatków od dochodów osobistych i ograniczenie sektora publicznego

TEORIA WYBORU PUBLICZNEGO (K. ARROW, J. BUCHANAN, G. TULLOCK, A. DOWNS, W. NISKANEN) – bada związki między sferą ekonomii i polityki; państwo powinno interweniować tylko w sytuacji, gdy istnieją jednoznaczne dowody, że rozwiązania rynkowe są mniej efektywne.

PODTSAWOWE CELE POLITYKI GOSPODARCZEJ:

1. stabilna i wysoka dynamika wzrostu gospodarczego
2. pełne zatrudnienie
3. stabilizacja poziomu cen
4. równowaga zewnętrzna w zakresie wymiany z zagranicą i kursu walutowego

BUDŻET PAŃSTWA – plan finansowy uwzględniający dochody i wydatki państwa z wiązane z prowadzoną przez państwo polityką gospodarczą i społeczną, sporządzany na okres 1 roku.

NADWYŻKA – dochody > wydatki

DEFICYT – wydatki > dochody

RÓWNOWAGA – wydatki = dochody

ZASADY BUDŻETOWE:

1. zasada rocznego budżetowania (konstruowany na okres 1 roku)
2. zasada zupełności (obejmuje wszystkie dochody i wydatki państwa)
3. zasada jedności (wszystkie dochody i wydatki są zawarte w 1 zestawieniu)
4. zasada jawności (budżet jest ustawą opublikowaną w dzienniku ustaw)
5. zasada równowagi budżetowej (dochody powinny pokrywać wydatki państwa)

STOPA REDYSTRYBUCJI – procentowy udział wydatków budżetowych w stosunku do PKB

HANDEL ZAGRANICZNY – eksport i import towarów i usług

BEZROBOCIE – stan, w którym nie ma pełnego zatrudnienia

RODZAJE BEZROBOCIA:

1. naturalne – występuje w sytuacji równowagi na rynku pracy:
• frykcyjne – ludzie, którzy są albo absolwentami szkół (szukają pracy) albo ją zmieniają oraz wszystkie osoby ułomne (niepełnosprawne, chore)
• strukturalne – wynika ze zmian w strukturze gospodarki (np. zawody, które wymierają)
• transformacyjne – w sytuacji transformacji gospodarczej
2. dobrowolne (klasyczne) – jest efektem działalności związków zawodowych, które wywierają presję na rynku płac i płace są powyżej poziomu równowagi; ludzie świadomie rezygnują z pracy, bo nie odpowiadają im zbyt niskie płace
3. przymusowe (keynesowskie, koniunkturalne) – spada popyt na pracę, występuje nadprodukcja, słaba koniunktura; ludzie nie znajdują zatrudnienia mimo akceptacji niskich zarobków

INFLACJA – wzrost ogólnego poziomu cen i spadek wartości pieniądza

RODZAJE INFLACJI ZE WZGLĘDU NA:

1. przyczyny bezpośrednie:
   
   
   • popytowa – popyt > podaż
   • finansowa – spowodowana przez wzrost wydatków rządowych
   • kredytowa – spowodowana przez nadmierne pożyczki bankowe
   • podażowa – skutek szoków, które obniżają podaż (klęski żywiołowe, wojna, restrukturyzacja)
   • kosztowa – przenoszenie na ceny wyższych kosztów produkcji
   • zysków – wzrost marż zysków
   • importowana – utrzymujący się wzrost eksportu napędzany zwiększonym popytem ze strony zagranicy; duży napływ kapitału stymuluje popyt, wzrost cen importowanych surowców i półproduktów
2. tempo wzrostu cen:

• pełzająca – ceny rosną wolno (2-3% rocznie)
• umiarkowana  - roczna stopa wzrostu poniżej 10%
• galopująca – dwu-trzycyfrowa stopa
• hiperinflacja – co najmniej 300%

IRL (INDEKS ROZWOJU LUDZKIEGO) – koncentruje się na 3 elementach życia ludzkiego: długowieczności, poziomie wiedzy i stopie życiowej

KRZYWA PHILLIPSA -  krzywa ilustrująca związek pomiędzy stopą bezrobocia a stopą inflacji, przy założeniu pewnej oczekiwanej stopy inflacji. Przyjmuje się, że w długim okresie występuje pomiędzy nimi relacja odwrotnej zależności.