RACHUNKOWOŚĆ

USTAWA O RACHUNKOWOŚCI - ustawa z dnia 29 września 1994 roku stanowiąca podstawę prawną rachunkowości (wraz z Krajowymi i Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości). Wielokrotnie nowelizowana (najważniejsze nowelizacje w roku 2000, 2004). Ustawa określa zasady rachunkowości oraz tryb badania sprawozdań finansowych przez biegłych rewidentów (art.2).

RACHUNKOWOŚĆ FINANSOWA - system ewidencji gospodarczej, odzwierciedlający w formie pieniężnej zjawiska i procesy gospodarcze, zachodzące w danej jednostce. Dzięki zapisom księgowym, możemy przedstawić sytuację majątkowo – finansowej i wyniku finansowego firmy. W tej odmianie rachunkowości mamy do czynienia z określeniem majątku (aktywa) oraz sposobu jego finansowania (pasywa).

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA (tzw. menedżerska) – część rachunkowości; system realizujący procesy identyfikacji, pomiaru, grupowania. analizy, opracowania, interpretowania i komunikowania informacji, wykorzystywanych przez zarządzających do planowania kontroli i oceny działań w organizacji oraz do zapewnienia właściwej odpowiedzialności za jej zasoby.

KONTO KSIĘGOWE – podstawowe urządzenie służące do rejestracji operacji gospodarczych
Elementy konta księgowego:

• Nazwa i symbol konta
• Dwie przeciwstawne strony
• Saldo początkowe
• Zapisy operacji gospodarczych
• Saldo końcowe

DEBET (WINIEN) - w księgowości  lewa strona rachunku rozliczeniowego - czyli miejsce gdzie wpisuje się aktywa

KREDYT (MA) – prawa strona rachunku rozliczeniowego, miejsce gdzie wpisuje się pasywa

EWIDENCJA KSIĘGOWA – wszelka dokumentacja księgowa używana podczas przygotowywania sprawozdań finansowych

SPRAWZDANIE FINANSOWE – sporządzane na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych i na dzień bilansowy, stosując zasady wyceny aktywów i pasywów oraz ustalania wyniku finansowego określone w rozdziale 4 Ustawy o Rachunkowości, nie później niż w ciągu 3 miesięcy od dnia bilansowego i podlega zatwierdzeniu nie później niż w ciągu 6 miesięcy od dnia bilansowego

DZIEŃ BILANSOWY – dzień, w którym kończy się okres rozliczeniowy; zwykle jest to 31 grudnia

BILANS - w organizacjach prowadzących księgowość według zasad tzw. pełnej rachunkowości, należy do obowiązkowych sprawozdań finansowych - to zestawienie aktywów i pasywów jednostki na początek (bilans otwarcia) i koniec (bilans zamknięcia) okresu sprawozdawczego (obrachunkowego).

RACHUNEK ZYSKÓW I STRAT - jeden z podstawowych i obligatoryjnych elementów sprawozdania finansowego jednostki. Informuje jaka jest efektywność poszczególnych rodzajów działalności oraz jaki jest ogólny wynik finansowy przedsiębiorstwa.

RACHUNEK PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH (rpp) - nazywane też sprawozdaniem z przepływu środków pieniężnych, sprawozdaniem z przepływów finansowych lub z angielskiego cash flow jest sprawozdaniem pokazującym przepływ środków pieniężnych w danej firmie w ujęciu dynamicznym, czyli z uwzględnieniem jego źródeł i wykorzystania. Pokazuje zmiany, jakie zaszły w poszczególnych elementach aktywów i pasywów wywołane przez przepływ środków pieniężnych. Przedstawia informacje umożliwiające ocenę stopnia płynności finansowej, skuteczności ściągania należności i zdolności do regulowania zobowiązań.
Sprawozdanie to dzieli się na trzy części ukazujące 3 aspekty działalności przedsiębiorstwa:

• przepływy z działalności operacyjnej
• przepływy z działalności inwestycyjnej
• przepływy z działalności finansowej

DZIAŁALNOŚĆ OPERACYJNA – podstawowy rodzaj działalności jednostki oraz inne rodzaje działalności, niezliczone do działalności inwestycyjnej lub finansowej

DZIAŁALNOŚĆ INWESTYCYJNA – nabywanie lub zbywanie składników aktywów trwałych i krótkoterminowych aktywów finansowych oraz wszystkie z nimi związane pieniężne koszty i korzyści

DZIAŁALNOŚĆ FINANSOWA – pozyskiwanie lub utrata źródeł finansowania, zmiany w rozmiarach i relacjach kapitału własnego i obcego w jednostce oraz wszystkie z nimi związane pieniężne koszty i korzyści

INFORMACJA DODATKOWA – powinna zawierać istotne dane i objaśnienia niezbędne do tego, by sprawozdanie finansowe przedstawiało w sposób rzetelny i jasny sytuację majątkową i finansową jednostki

OPERACJA GOSPODARCZA - zdarzenie gospodarcze, które powoduje zmiany w składnikach bilansu.

DOWÓD KSIĘGOWY - dokument będący podstawą dokonanego zapisu w księgach rachunkowych (np. faktura VAT).

AKTYWA - kontrolowane przez jednostkę gospodarczą zasoby majątkowe o wiarygodnie określonej wartości, powstałe w wyniku przeszłych zdarzeń, które spowodują w przyszłości wpływ do jednostki korzyści ekonomicznych

AKTYWA NETTO – suma, o jaką wartość aktywów firmy przekracza jej zobowiązania

PASYWA - to termin księgowy oznaczający źródło pokrycia majątku przedsiębiorstwa

WARTOŚCI NIEMATERIALNE I PRAWNE – nabyte przez jednostkę, zaliczane do aktywów trwałych prawa majątkowe, nadające się do gospodarczego wykorzystania, o przewidywanym okresie użyteczności dłuższym niż 1 rok, przeznaczone do używania na potrzeby jednostki:

• autorskie prawa majątkowe, licencje, koncesje;
• prawa do wynalazków, patentów, znaków towarowych;
• know-how;
• koszty zakończonych prac rozwojowych;
• wartość firmy

WARTOŚĆ FIRMY – różnica między ceną nabycia określonej jednostki lub zorganizowanej jej części a niższą od niej wartością godziwą przyjętych aktywów netto (jeśli różnica jest ujemna to mamy do czynienia z ujemną wartością firmy)

KNOW-HOW – informacje o sposobie produkcji nie objęte patentami i umowami licencyjnymi, gdyż nie mają charakteru wynalazku. Pojęcie to oznacza również wiedzę techniczną lub handlową wypracowaną przez przedsiębiorcę i nie znaną konkurencji.

ŚRODKI TRWAŁE – rzeczowe aktywa trwałe i zrównane z nimi, o przewidywanym okresie ekonomicznej użyteczności dłuższym niż rok, kompletne, zdatne do użytku i przeznaczone do używania na potrzeby jednostki

RZECZOWE AKTYWA OBROTOWE:

• MATERIAŁY
• PÓŁPRODUKTY
• WYROBY GOTOWE
• TOWARY

INWESTYCJE -  nakład gospodarczy na tworzenie lub zwiększanie majątku trwałego; wydatki przedsiębiorstw na dobra, które mogą być użyte do produkcji innych dóbr i usług. Jest to tzw. "efekt korzyści odroczonych w czasie"; to wyrzeczenie się obecnych, pewnych korzyści na rzecz niepewnych korzyści w przyszłości. Ze względu na termin realizacji wyróżnia się:

• inwestycje długoterminowe ( ponad 1 rok)
• inwestycje krótkoterminowe ( do 1 roku)

ROZRACHUNKI – ogół należności i zobowiązań jednostki gospodarczej

NALEŻNOŚCI – wynikające z przeszłych zdarzeń prawo otrzymania świadczeń o wiarygodnie określonej wartości, które spowodują powstanie innych aktywów jednostki

ZOBOWIĄZANIA – wynikający z przeszłych zdarzeń obowiązek wykonania świadczeń o wiarygodnie określonej wartości, które spowodują wykorzystanie już posiadanych lub przyszłych aktywów jednostki

ROZLICZENIA MIĘDZYOKRESOWE KOSZTÓW:

• CZYNNE – mają miejsce, gdy jednostka ponosi koszty przyszłych okresów, w bilansie wykazuje się je jako składnik aktywów
• BIERNE – dotyczą kwot zaliczonych do kosztów bieżącego okresu, których pokrycie nastąpi w przyszłości; w bilansie wykazuje się je jako składnik pasywów

KAPITAŁ – źródło finansowania składników majątku, charakteryzujące prawo własności do majątku jednostki gospodarczej

REZERWY – zabezpieczenie jednostki gospodarczej przed przyszłymi obciążeniami, których możliwość wystąpienia w przyszłości jest dla jednostki wiadoma lub przypuszczalna

KOSZTY – pieniężny wyraz nakładów ponoszonych w związku z działalnością gospodarczą

RACHUNEK KOSZTÓW – ogół czynności zmierzających do ustalenia wysokości nakładów pracy żywej i uprzedmiotowionej poniesionych w przedsiębiorstwie w określonym czasie i z określonym przeznaczeniem

KALKULACJA KOSZTÓW – ustalenie kosztów przypadających na jednostkę produktu, usługi za pomocą różnych metod

PRZYCHODY -  przypływy aktywów albo inne zwiększenie aktywów danego podmiotu lub zmniejszenie jego zobowiązań (lub kombinacja powyższych) wynikające z dostarczenia lub produkcji dóbr, świadczenia usług lub innych czynności będących podstawową działalnością danego podmiotu.

ZYSK -  dodatni wynik finansowy przedsiębiorstwa lub określonej inwestycji albo pożyczki. Jego przeciwieństwem jest strata.

MARŻA – różnica między kosztem a ceną sprzedaży produktu lub usługi

UMORZENIE – korekta wartości początkowej środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych do ich wartości netto odzwierciedlająca ich zużycie

AMORTYZACJA – równowartość zużycia środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych odnoszona w ciężar kosztów jednostki gospodarczej
Metody amortyzacji:
-równomierna (liniowa)
-nierównomierna: degresywna, progresywna, naturalna

AUDYT – ocena organizacji, systemów, procesów czy produktów. Wykonywana jest przez kompetentne, niezależne od podmiotu ocenianego i obiektywne (nieuprzedzone) osoby lub firmy. Celem audytu jest weryfikacja, czy cel wyznaczony przez organizację audytowaną został osiągnięty lub czy jej działania są zgodne z zaakceptowanymi standardami, statusem czy praktykami. Audyt ocenia także procedury kontrolne celem stwierdzenia, czy przedmiot audytu także w przyszłości będzie odpowiadał uzgodnionym do stosowania wymaganiom. Oprócz oceny wskazuje także zalecenia zmian w procedurach, w tym sprawdzających, oraz w politykach.

WIELKA CZWÓRKA – cztery największe firmy zajmujące się audytem przedsiębiorstw. Obecnie w skład wielkiej czwórki wchodzą:

• Deloitte Touche Tohmatsu (wcześniej Deloitte & Touche)
• Ernst & Young (powstała z połączenia Ernst & Whinney i Arthur Young)
• KPMG (powstała w wyniki połączenia Peat Marwick International i Grupy KMG)
• PricewaterhouseCoopers (PwC) (powstała z połączenia Price Waterhouse i Coopers & Lybrand)

CONTROLLING - proces planowania, koordynowania i kontroli przebiegu procesów ekonomicznych dla utrzymania organizacji na drodze do osiągnięcia wyznaczonych celów.

FAKTURA -  dokument sprzedaży, rodzaj rachunku zawierający szczegółowe dane o transakcji:

• dane identyfikujące dokument: numer, data wystawienia
• strony kupna-sprzedaży: dostawca i odbiorca
• specyfikacja przedmiotu transakcji: nazwa towaru lub usługi, ilość, cena, wartość
• dane do rozliczenia obowiązujących podatków
• podsumowania cyframi i słownie
• informacja o uzgodnionych terminach i formie zapłaty
• informacje dodatkowe: sposób odbioru, miejsce dostawy i inne
• podpisy uczestników transakcji (obecnie w Polsce nie wymagane)

FAKTURA VAT - szczególny rodzaj faktury, wystawiana przez płatników podatku VAT, podlegająca osobnym przepisom.

INWENTARYZACJA - ogół czynności rachunkowych zmierzających do sporządzenia szczegółowego spisu z natury składników majątkowych i źródeł ich pochodzenia na określony dzień. Inwentaryzacja polega na ustaleniu za pomocą spisu faktycznego stanu wszystkich rzeczowych i pieniężnych składników majątkowych, jak też wyjaśnienie różnic pomiędzy stanem stwierdzonym podczas inwentaryzacji (rzeczywistym) a stanem wynikającym z ewidencji księgowej.

INWENTARZ - składniki majątku, dobytek, mienie:

• inwentarz martwy: trwałe składniki majątku - budynki, urządzenia, maszyny
• inwentarz żywy: wszystkie zwierzęta znajdujące się w gospodarstwie rolnym, ogrodzie zoologicznym lub cyrku